Nowe okulary powodują ból głowy – przyzwyczajenie czy źle dobrane szkła?

Odbierasz nowe okulary, zakładasz je i zamiast oczekiwanej poprawy pojawia się ucisk skroni, napięcie wokół oczu, lekki zawrót głowy albo wrażenie, że podłoga jest inaczej nachylona. Czasem ostrość jest świetna, a mimo to patrzenie wydaje się „nienaturalne”. To możliwe nawet wtedy, gdy badanie wzroku przeprowadzono prawidłowo, recepta jest poprawna, a soczewki wykonano zgodnie z zamówieniem. Układ wzrokowy musi bowiem przestawić się z obrazu, do którego był przyzwyczajony, na nowy sposób ogniskowania, powiększenia obrazu i współpracy obu oczu. Szczególnie istotne bywają zmiany cylindra, osi astygmatyzmu oraz konstrukcji soczewek progresywnych.  Nie oznacza to jednak, że każdą dolegliwość należy przeczekać. 

Pierwsze okulary – dobierz model do swoich potrzeb

Dobór pierwszych okularów to znacznie więcej niż tylko określenie odpowiedniej korekcji wady refrakcji. Komfort widzenia w ogromnej mierze zależy od precyzyjnego pozycjonowania soczewki względem gałki ocznej oraz od stabilności samej oprawy. Bardziej zaawansowane soczewki trzeba dopasować do konkretnej osoby, uwzględniając między innymi budowę jej twarzy i rozstaw oczu.

Prawidłowo dobrana oprawa powinna:

• stabilnie opierać się na nasadzie nosa, nie zsuwając się podczas ruchu;
• zachowywać prawidłową pozycję względem asymetrii twarzy;
• nie powodować ucisku tkanek miękkich na nosie i za uszami (co zapobiega m.in. napięciowym bólom głowy);
• utrzymywać środek optyczny soczewki na stałej, właściwej wysokości względem źrenicy.

Nawet drobne przesunięcie oprawy sprawia, że oś widzenia przechodzi przez inny punkt soczewki. O ile przy niewielkich wadach narząd wzroku potrafi to czasem skompensować, o tyle przy większych korekcjach każda decentracja (przesunięcie) czy zmiana odległości od oka może skutkować spadkiem ostrości wzroku i szybszym zmęczeniem oczu (astenopią).

Z kolei przy projektowaniu okularów do pracy przy komputerze, niezbędne jest uwzględnienie odległości roboczych.  Okulary do dali nie zawsze są najlepszym wyborem dla osoby, która większość dnia spędza przed monitorem. W przypadku soczewek progresywnych trzeba odpowiednio dobrać i dopasować strefy widzenia, aby ułatwić przenoszenie wzroku między ekranem, dokumentami i tym, co znajduje się dalej. Ważne są przy tym nawyki danej osoby, ustawienie monitora oraz odległość, z jakiej na niego patrzy.

Pierwsze okulary – dolegliwości okresu adaptacyjnego

Adaptacja do nowych okularów nie oznacza, że oczy uczą się widzieć od początku. Cały układ wzrokowy potrzebuje czasu, by przyzwyczaić się do zmienionego obrazu. Mózg przywykł do tego, jak widzieliśmy wcześniej - także wtedy, gdy poprzednie okulary nie korygowały już w pełni wady wzroku. Nowe soczewki mogą zmienić nie tylko ostrość widzenia, ale też postrzeganą wielkość i kształt przedmiotów oraz sposób, w jaki mózg łączy obrazy z obu oczu. Różnice bywają szczególnie zauważalne przy pierwszej korekcji astygmatyzmu lub większej zmianie mocy bądź osi cylindra.

Na początku może pojawić się uczucie zmęczenia oczu, łagodny ból głowy albo wrażenie, że otoczenie wygląda nieco inaczej. Niektóre osoby odczuwają też przejściową niepewność podczas chodzenia. Przy większych zmianach korekcji nowe wrażenia wzrokowe mogą wymagać przyzwyczajenia również dlatego, że wzrok współpracuje z układem równowagi. Z kolei w okularach progresywnych trzeba oswoić się z patrzeniem przez różne części soczewki — zależnie od tego, czy spoglądamy w dal, na ekran, czy na tekst w książce.

Dlatego ból głowy od okularów nie musi oznaczać, że zostały one źle dobrane. Ważne jest jednak, jak silny jest ból i czy z czasem słabnie. Przy prawidłowej adaptacji dolegliwości powinny stopniowo ustępować, a noszenie okularów stawać się coraz bardziej komfortowe. To, że w starej parze początkowo czujemy się swobodniej, samo w sobie nie świadczy o błędzie — jesteśmy po prostu przyzwyczajeni do obrazu, który przez nią widzimy.

Szczególnej uwagi wymaga korekcja astygmatyzmu. W recepcie określają ją dwa parametry: moc cylindra i jego oś, czyli kierunek ustawienia korekcji. Oba mają znaczenie dla jakości widzenia. Nieprawidłowe ustawienie osi może pogarszać obraz, a przy większej mocy cylindra taka niedokładność bywa bardziej odczuwalna.

Po wprowadzeniu cylindra lub zmianie jego mocy czy osi przedmioty mogą początkowo wydawać się przechylone, rozciągnięte albo mieć inne proporcje. Takie wrażenia mogą towarzyszyć adaptacji, ale mogą też wskazywać na problem z korekcją. Nie należy więc bez końca tłumaczyć ich przyzwyczajaniem się do okularów. Jeżeli są nasilone, utrudniają codzienne funkcjonowanie lub nie słabną, trzeba sprawdzić zarówno dobór korekcji, jak i wykonanie oraz dopasowanie okularów.

Jak długo przyzwyczajamy się do okularów?

U każdego może to wyglądać inaczej. Nie ma jednej liczby dni, po której nowe okulary powinny już być w pełni komfortowe. Wiele zależy od tego, jak bardzo zmieniła się korekcja, jaki rodzaj soczewek nosimy i czy okulary zostały prawidłowo wykonane oraz dopasowane. Szczególnie przy pierwszych soczewkach progresywnych tempo przyzwyczajania się może być różne.

Ważniejsze od liczenia dni jest obserwowanie, czy dolegliwości stopniowo słabną. Łagodne zmęczenie oczu lub niewielki dyskomfort można przez krótki czas obserwować, jeżeli noszenie okularów staje się coraz łatwiejsze. Nie oznacza to, że poprawa musi być wyraźna każdego dnia — istotny jest ogólny kierunek zmian.

Jeżeli jednak ból, zawroty głowy czy zniekształcenia obrazu są silne, nie zmniejszają się lub narastają, nie należy przyzwyczajać się do okularów na siłę. Kontroli wymagają również problemy z widzeniem w jednym oku. Przyczyną może być nie tylko trudniejsza adaptacja, ale też nieodpowiednia korekcja albo błąd w wykonaniu lub dopasowaniu okularów.

Na przebieg adaptacji wpływają między innymi:

• zmiana mocy soczewek - zwłaszcza duża w porównaniu z poprzednimi okularami; 
• pierwsza korekcja astygmatyzmu lub zmiana cylindra - jego mocy albo osi; 
• różnica w korekcji między prawym a lewym okiem; 
• rozpoczęcie noszenia soczewek progresywnych, które wymagają korzystania z różnych stref widzenia; 
• zmiana oprawy, a wraz z nią wielkości soczewek i ich położenia względem oczu. 

Znaczenie ma również dokładność pomiarów, w tym rozstawu źrenic (PD) i wysokości montażu soczewek. Błędów w wykonaniu okularów nie należy traktować jako czegoś, do czego trzeba się przyzwyczaić.

Jeśli po zmianie na nowe okulary pojawia się ból głowy, sam czas od ich odebrania nie wystarczy do oceny sytuacji. Ważniejsze jest to, jak silny jest ból, czy towarzyszą mu inne objawy i czy podczas kolejnych dni użytkowania następuje poprawa.

Co zrobić, jeżeli okulary przysparzają nieprzyjemnych dolegliwości?

Nie trzeba od razu zakładać, że recepta jest błędna. Nie warto jednak nosić okularów na siłę, gdy dolegliwości się nasilają. Najważniejsze jest ustalenie, co powoduje problem, zamiast poprzestawania na stwierdzeniu, że trzeba się przyzwyczaić. Przyczyną może być zarówno sama korekcja, jak i wykonanie soczewek czy dopasowanie oprawy. 

1. Sprawdź, jak okulary leżą na twarzy.

Spójrz w lustro i zwróć uwagę, czy oprawka nie jest przekrzywiona, nie zsuwa się z nosa i nie uciska za uszami. Zauważ też, czy podczas ruchu okulary pozostają na swoim miejscu. Ich stabilne położenie ma znaczenie nie tylko dla wygody, ale również dla prawidłowego ustawienia soczewek względem oczu. Regulację najlepiej powierzyć optykowi. 

2. Przygotuj receptę i dokumenty dotyczące zamówienia.

Porównaj zapisy dla prawego i lewego oka: moc sferyczną, cylinder, jego oś oraz — jeśli zostały przepisane — dodatek do bliży, czyli addycję, i korekcję pryzmatyczną. Ewentualne różnice wyjaśnij z optykiem. Nie chodzi o samodzielne ustalanie, czy okulary powinny być mocniejsze lub słabsze, lecz o sprawdzenie, czy zamówienie odpowiada recepcie.

3. Zgłoś problem optykowi i poproś o sprawdzenie okularów.

Opisz, co dokładnie Ci przeszkadza, kiedy pojawiają się objawy i czy dotyczą jednego, czy obu oczu. Poproś o kontrolę mocy soczewek, osi cylindrów, rozstawu źrenic (PD), wysokości montażu i ułożenia oprawki. Jeśli receptę wystawił inny specjalista, w razie potrzeby optyk powinien uzgodnić z nim dalsze postępowanie — za Twoją zgodą. 

4. Jeśli problem nie ustępuje, umów ponowne badanie wzroku.

Nawet okulary wykonane zgodnie z zamówieniem mogą wymagać ponownej oceny dobranej korekcji. Jeśli po sprawdzeniu montażu i dopasowania oprawy nadal odczuwasz wyraźny dyskomfort, wróć do specjalisty. Warto wtedy przeanalizować różnice między poprzednią a nową receptą, w tym zmiany mocy i osi cylindra. Nie należy zakładać, że każda trudność wynika wyłącznie z adaptacji. 

Kiedy nie czekać na przyzwyczajenie się do okularów?

Jeśli w nowych okularach obraz nadal wydaje się przechylony, zniekształcony lub „pływa”, skontaktuj się ze specjalistą. Zrób to również wtedy, gdy masz silne zawroty głowy lub odczuwasz nasilone mdłości po założeniu nowych okularów. Nie próbuj przyzwyczajać się na siłę, gdy dolegliwości nie słabną albo się nasilają - trzeba sprawdzić, co je powoduje.

Jeśli jednym okiem widzisz gorzej niż wcześniej, nie zakładaj, że to przez nowe okulary. Taką zmianę powinien ocenić okulista, zwłaszcza gdy widzenie nadal się pogarsza. Nagła utrata wzroku, znaczne pogorszenie widzenia lub silny ból oka wymagają pilnej pomocy medycznej - nie czekaj wtedy na przyzwyczajenie się do okularów.

Podsumowanie

Nowe okulary mogą powodować przejściowe napięcie wzrokowe, ból głowy czy poczucie zmienionej przestrzeni mimo prawidłowej recepty i wykonania. Najczęściej chodzi wtedy o adaptację do nowej mocy, cylindra, osi albo konstrukcji soczewek. Kluczową cechą takiej sytuacji powinna być stopniowa poprawa komfortu. 

Z drugiej strony hasło „źle dobrane okulary objawy” obejmuje wiele dolegliwości, które są podobne do zwykłej adaptacji: ból głowy, napięcie oczu, nieostrość czy zawroty. Sam objaw nie wystarcza więc, aby stwierdzić błąd. Znacznie bardziej podejrzane są dolegliwości silne, jednostronne, narastające, wyraźna deformacja obrazu albo brak postępu w adaptacji. 

Najważniejsza zasada jest prosta: część objawów może wynikać z naturalnej adaptacji układu wzrokowego, ale nasilone, jednostronne lub długotrwałe dolegliwości wymagają kontroli u specjalisty. Nie warto ani panikować pierwszego dnia, ani tygodniami zmuszać się do okularów, przez które widzenie pozostaje wyraźnie nieprawidłowe. 

FAQ

Czy oczy muszą przyzwyczaić się do soczewek okularowych?

Często tak, choć nie każdy odczuwa dyskomfort. Do zmienionego obrazu adaptuje się cały układ wzrokowy, w tym mózg. Gdy zaczynasz nosić nowe okulary, ból głowy o niewielkim nasileniu, zmęczenie oczu lub wrażenie zniekształcenia przestrzeni mogą towarzyszyć początkowej adaptacji. Takie dolegliwości powinny jednak stopniowo ustępować, a nie nasilać się z każdym dniem. 

Ile czasu oczy przyzwyczajają się do okularów?

To, ile trwa przyzwyczajenie do okularów, jest indywidualne. U wielu osób poprawa komfortu następuje w ciągu kilku dni, natomiast pełna adaptacja może zająć około 1–2 tygodni. Więcej czasu bywa potrzebne przy pierwszych okularach, większej zmianie korekcji lub rozpoczęciu korzystania z soczewek progresywnych. Nie jest to jednak obowiązkowy okres występowania dolegliwości. 

Jeżeli objawy nie słabną albo utrzymują się po 1–2 tygodniach, zgłoś się do optyka, aby sprawdzić wykonanie okularów, oraz do specjalisty dobierającego korekcję. Nie trzeba czekać do końca tego okresu, gdy dyskomfort jest wyraźny i utrudnia codzienne funkcjonowanie. 

Przyzwyczajanie się oczu do okularów: co ma znaczenie?

Znaczenie mają przede wszystkim wielkość zmiany korekcji, korekcja astygmatyzmu, rodzaj soczewek oraz wcześniejsze doświadczenie z okularami. Pomaga noszenie ich zgodnie z zaleceniami specjalisty, bez częstego przechodzenia między starą a nową parą. Mdłości od nowych okularów mogą pojawić się na początku adaptacji, ale nie są objawem koniecznym ani powodem, by zmuszać się do dalszego noszenia mimo nasilających się dolegliwości. 

Jeżeli nudnościom towarzyszą nagły silny ból oka, zaczerwienienie, pogorszenie widzenia lub tęczowe obwódki wokół świateł, potrzebna jest natychmiastowa pomoc okulistyczna. Takiego zestawu objawów nie należy tłumaczyć przyzwyczajaniem się do okularów.